Cape St Francis & St Francis Bay
Waar de golven van The Endless Summer nog steeds breken
Aan de zuidkust van de Eastern Cape, zo'n uur rijden van Gqeberha (het voormalige Port Elizabeth), ligt een stukje Zuid-Afrika dat verrassend weinig Nederlandse reizigers weten te vinden: Cape St Francis en St Francis Bay. Terwijl de meeste bezoekers doorrazen naar de Tuinroute of rechtstreeks naar Jeffreys Bay rijden voor de golven, blijft dit gebied achter als een rustige, verfijnde badplaats met witte rieten huizen, kronkelende grachten en een kustlijn die surfgeschiedenis heeft geschreven. Precies dat maakt het tot een echte verborgen parel.
Wat maakt dit gebied zo bijzonder?
Het gebied rond St Francis Bay bestaat eigenlijk uit een cluster van vier plaatsjes: St Francis Bay, Cape St Francis, Port St Francis en Oyster Bay. Samen liggen ze rond de monding van de Kromme-rivier, waar de rivier uitmondt in een baai vol grachten en waterwegen. Die grachten hebben St Francis Bay de bijnaam "het Venetië van Zuid-Afrika" opgeleverd: witgekalkte, rietgedekte huizen staan letterlijk aan het water, elk met een eigen aanlegsteiger.
De geschiedenis van het gebied gaat ver terug. Al in 1488 voer de Portugese ontdekkingsreiziger Bartolomeu Dias langs deze kust, en in 1575 gaf Manuel Perestrelo de baai de naam Bahia de São Francisco – de oorsprong van de huidige naam. Sindsdien is het gebied vooral bekend geworden door een heel ander verhaal: dat van de golf die de wereld veroverde.
Bruce's Beauties: de golf uit The Endless Summer
Cape St Francis dankt zijn internationale faam aan de legendarische surffilm The Endless Summer uit 1966. Filmmaker Bruce Brown volgde surfers Mike Hynson en Robert August op hun zoektocht naar "de perfecte golf" over de hele wereld, en het slotmoment van de film speelt zich af op het duin bij Cape St Francis: de twee surfers lopen over het zand en zien beneden een volmaakte, ongerepte rechtse golf breken. Die golf werd vernoemd naar Bruce Brown zelf en heet sindsdien Bruce's Beauties.
De golf is grillig — sommige jaren verschijnt hij nauwelijks, dan weer breekt hij weken achtereen perfect. Een lokaal kustbeschermingsproject met stenen strekdammen en zandsuppletie moet er de laatste jaren voor zorgen dat de zandbanken zich herstellen, zodat de iconische golf vaker terugkeert. Vlakbij, bij de vuurtoren, ligt Seal Point, een minstens zo geliefde surfspot die het hele jaar door golven trekt dankzij deining uit de Zuidelijke Oceaan. Voor gevorderde surfers is dit dan ook een van de meest gerespecteerde plekken van het land — rustiger en minder overvol dan het beroemde Jeffreys Bay, dat maar een half uurtje verderop ligt.
Bezienswaardigheden om niet te missen
Seal Point-vuurtoren Gebouwd tussen 1875 en 1877, waarschuwt deze vuurtoren al meer dan 140 jaar schepen voor het gevaarlijke rif dat hier bijna een kilometer de zee in steekt. Rondleidingen door de historische toren geven een prachtig uitzicht over de kustlijn.
De grachten en de Kromme-rivier Vaar (of huur een sloep) door het waterwegennetwerk van St Francis Bay, dat aansluit op de Kromme-rivier. Deze is over zo'n tien kilometer bevaarbaar en slingert door een waar vogel- en dierenparadijs. Boottochten variëren van een uurtje door de grachten tot een hele dag varen richting de Baviaanskloof.
Vier natuurreservaten op loopafstand Rondom Cape St Francis liggen liefst vier beschermde natuurgebieden: het Cape St Francis Nature Reserve, Seal Point Nature Reserve, Seal Bay Nature Reserve en het Irma Booysen Flora Reserve. Hier wandel je tussen kustfynbos, langs duinbossen en met een beetje geluk spot je bosbokken, apen en otters. Een wandelpad door het Irma Booysen-reservaat leidt zelfs naar een blaasgat en een uitkijkpunt over een scheepswrak.
Two Harbours Walk Deze populaire kustwandeling verbindt St Francis Bay met Cape St Francis en biedt onderweg spectaculaire zeezichten — een van de mooiste manieren om het gebied op eigen tempo te ontdekken.
Activiteiten voor elk type reiziger
Surfen – van beginnersgolven tot de wereldberoemde breaks bij Bruce's Beauties en Seal Point.
Walvissen en dolfijnen spotten – tussen juni en november zijn zuidkaper- en bultrugwalvieren goed te zien vanaf de kust, en dolfijnen zwemmen hier vrijwel het hele jaar door.
Wandelen – van korte kustpaden tot de bekende Chokka Trail, een meerdaagse trektocht langs de kust tussen de verschillende St Francis-plaatsjes.
Zwemmen en vissen – het brede, witte strand van St Francis Bay staat bekend als een van de veiligste zwemstranden van de kust; aan de zuidkant ligt Johnson's Pool, een beschut getijdenbad ideaal voor kinderen. Zeevissers trekken naar de rotsen en de haven van Port St Francis.
Golf – het gebied geldt als een van de fraaiste golfbestemmingen van Zuid-Afrika, met banen die tussen de duinen en waterwegen zijn aangelegd. De twee golfbanen zijn de St Francis Bay Golf Club en St Francis Links.
Uitwaaien in Humansdorp en Oyster Bay – voor wie dieper het achterland in wil: het landbouwstadje Humansdorp met zijn koffietentjes en boerenmarkt, of het rustieke vissersdorpje Oyster Bay, 20 kilometer verderop, met de indrukwekkende Baviaanskloof-wildernis als decor.
Praktische tips
Beste periode: het hele jaar rond aangenaam, maar voor walvissen kies je juni–november; voor de beste surfcondities gelden de wintermaanden (mei–augustus) als goldilocks-periode.
Afstand: ongeveer 90 kilometer / een klein uur rijden vanaf Gqeberha (Port Elizabeth), waar het dichtstbijzijnde internationale vliegveld ligt.
Overnachten: denk aan een van de vele self-catering huisjes direct aan de grachten, of een resort met uitzicht op zee bij Cape St Francis.
Combineren: ideaal te combineren met Jeffreys Bay (30 minuten) en de Baviaanskloof-wildernis voor wie de Tuinroute wil aanvullen met iets minder toeristisch.
Waarom dit het bezoeken waard is
St Francis Bay en Cape St Francis combineren wat weinig andere plekken in Zuid-Afrika bieden: filmische surfgeschiedenis, adembenemende natuur binnen loopafstand, rustieke grachten om doorheen te varen én een rustig, ongehaast tempo dat sterk contrasteert met de drukkere hotspots langs de kust. Geen wonder dat wie hier eenmaal is geweest, blijft terugkomen — precies zoals de lokale toeristenslogan belooft: "where memories are made."