De zuidkaper is de ingetogen aristocraat van de oceaan — kalm, statig, en met een bijna ouderwetse elegantie. Ze beweegt langzaam, met grote, zachte slagen van haar staart, alsof ze door het water glijdt in slow motion. Als de bultrug het hart van de oceaan is, dan is de zuidkaper haar ziel.

Haar Engelse naam Southern Right Whale komt uit de tijd van de walvisvaart: ze was de 'right whale to hunt' (de juiste walvis om te jagen). Dat had verschillende redenen:

• hij zwom relatief langzaam;

• hij bleef na zijn dood drijven dankzij zijn dikke vetlaag;

• hij leverde veel olie en balein op.

Juist deze eigenschappen maakten de Zuidkaper tot een van de meest bejaagde walvissoorten ter wereld. In de achttiende en negentiende eeuw werden tienduizenden Zuidkapers gedood. Uiteindelijk bleef nog maar een klein deel van de oorspronkelijke populatie over.

Gelukkig kwam daar in de twintigste eeuw verandering in. Internationale bescherming en een wereldwijd verbod op commerciële walvisvaart zorgden ervoor dat de populatie zich langzaam begon te herstellen. Vandaag de dag leven er naar schatting 15.000 tot 18.000 Zuidkapers op het zuidelijk halfrond. Dat lijkt veel, maar het is nog altijd slechts een fractie van het aantal dat ooit door de oceanen zwom. De Zuid-Afrikaanse populatie behoort gelukkig tot de gezondste ter wereld.

Hoe herken je een Zuidkaper?

Een Zuidkaper ziet er heel anders uit dan bijvoorbeeld een bultrug. Het eerste wat opvalt is zijn enorme, robuuste lichaam. Daarnaast missen Zuidkapers een rugvin. Dat maakt hun silhouet heel herkenbaar wanneer ze boven water komen.

Maar hun meest opvallende kenmerk zijn de grote, witte eeltachtige plekken op hun kop. Deze zogenaamde callosities zijn voor iedere walvis uniek – eigenlijk net als een menselijke vingerafdruk. Onderzoekers kunnen individuele dieren hierdoor gemakkelijk herkennen.

Waarom komen Zuidkapers naar Zuid-Afrika?

Zuidkapers brengen de zomer door in de voedselrijke wateren rond Antarctica. Daar eten ze enorme hoeveelheden krill om voldoende reserves op te bouwen. Wanneer de winter op het zuidelijk halfrond begint, vertrekken de dieren noordwaarts.

De baaien langs de Zuid-Afrikaanse kust zijn relatief warm, rustig en veilig. Dat maakt ze ideaal voor het krijgen van een kalf, het grootbrengen van jonge walvissen en het paren.

Opvallend genoeg eten de dieren tijdens deze periode vrijwel niets. Ze leven maandenlang op hun vetreserves.

Wanneer kun je Zuidkapers zien?

Het walvisseizoen loopt grofweg van juni tot en met november. De meeste dieren arriveren in juli, maar in augustus en september is de kans op ontmoetingen het grootst. Veel kalveren zijn dan inmiddels geboren en zwemmen dicht bij hun moeder.

Tegen oktober en november vertrekken de eerste walvissen weer richting Antarctica.

Spectaculair gedrag

Hoewel Zuidkapers vaak rustig lijken, kunnen ze verrassend actief zijn. Ze springen soms volledig uit het water (breaching), slaan met hun enorme staart op het water (lobtailing) of steken nieuwsgierig hun kop boven het water uit (spyhopping). Onderzoekers vermoeden dat dit gedrag verschillende functies heeft, zoals communicatie, het verwijderen van parasieten of simpelweg spelen.

Wist je dat...

• Een Zuidkaper tot wel 5 meter hoog uit het water kan springen?

• Een kalf bij de geboorte al ongeveer 1.000 kilogram weegt?

• Een jong iedere dag zo'n 100 tot 150 liter moedermelk drinkt?

• De uitademing van een Zuidkaper soms wel 5 meter hoog de lucht in spuit