Na 170 jaar luipaard terug aan Westkust Zuid-Afrika

29 minuten geleden

4 minuten om te lezen

Een van de meest ongrijpbare dieren van Afrika laat zich weer zien op plekken waar hij bijna twee eeuwen geleden verdween! Stel je voor dat je rijdt door de West-Kaap rijdt. Je bent ergens tussen Kaapstad en de Berg Rivier. Een gebied van ruige bergen, struikgewas, landbouwgrond en natuurreservaten. Je kijkt om je heen, geniet van het landschap en hebt misschien het geluk een struisvogel of een springbok te zien. Maar wat je waarschijnlijk niet verwacht, is dat er ergens tussen die struiken een luipaard rondsluipt. Toch is dat precies wat er gebeurt. Na ongeveer 170 jaar afwezigheid zijn luipaarden teruggekeerd naar de Westkust van Zuid-Afrika. En het mooiste is dat niemand ze daar opnieuw heeft opnieuw uitgezet. Ze zijn helemaal op eigen kracht teruggekomen.

Close up van een luipaard in Manyeleti Game Reserve, Zuid-Afrika

Een comeback na bijna twee eeuwen

In november 2025 legde een cameraval in het West Coast National Park voor het eerst in ongeveer 170 jaar weer een luipaard vast. Een bijzondere ontdekking, maar het leek een eenzame verdwaalde kat. Tot in september 2026 bekend werd gemaakt dat onderzoekers inmiddels minstens zeven verschillende luipaarden hebben geïdentificeerd in het grotere Westkustgebied. Daaronder bevinden zich ook twee welpen. De dieren bewegen zich in het gebied tussen Kaapstad en de Berg River.

Dat is opmerkelijk, want de luipaard was hier halverwege de negentiende eeuw vrijwel verdwenen. Door intensief jagen werden roofdieren destijds systematisch uit het landschap verwijderd. Alleen in moeilijk toegankelijke berggebieden, zoals delen van de Cederberg, wisten luipaarden stand te houden.

Al sinds ongeveer 2015 zijn er steeds meer aanwijzingen dat de dieren hun oude leefgebied opnieuw gingen verkennen. De terugkeer komt waarschijnlijk deels doordat natuurgebieden beter met elkaar verbonden zijn, beschermde gebieden zijn uitgebreid en er meer aandacht is gekomen voor het samenleven met roofdieren.

Er is dus geen sprake van een herintroductieproject waarbij dieren zijn gevangen en ergens anders zijn uitgezet. Dit is natuurlijke terugkeer. De luipaarden hebben zelf hun weg gevonden. Dat maakt het verhaal extra bijzonder.

De ongrijpbare kat

Wie ooit in Zuid-Afrika op safari is geweest, weet dat een luipaard spotten bepaald niet vanzelfsprekend is. Leeuwen liggen soms uitgebreid voor je neus te luieren en olifanten komen meestal niet bepaald onopgemerkt voorbij. Maar de luipaard? Die kan zich op een paar meter afstand bevinden zonder dat je hem ziet.

Het is een solitair dier dat grotendeels zelfstandig leeft en vooral in de schemering en nacht actief is. Overdag rust hij graag op een beschutte plek, bijvoorbeeld hoog in een boom of tussen rotsen en dicht struikgewas. Zijn gevlekte vacht is een meesterwerk van camouflage. Tussen bladeren, takken en schaduwen valt hij nauwelijks op.

Oog in oog met een drachtig luipaard

Als je jarenlang in de Zuid-Afrikaanse bush woont, komen er momenten waarop je niet langer alleen de sporen van dit dier tegenkomt. In het boek Zinderend Zuid-Afrika vertel ik in het hoofdstuk De ongrijpbare kat over zo'n ontmoeting.

Het begint met twee vriendinnen die tijdens een bushwalk nog geen twintig meter van mijn lodge verwijderd zijn als hun gids verse sporen ontdekt. Een bloedvlek, sleepsporen en grote pootafdrukken vertellen hem dat er minder dan een uur eerder een luipaard een prooi heeft gevangen en meegesleept. Mijn vriendinnen zijn aanvankelijk enthousiast. Tot de gids uitlegt dat ze misschien de luipaard kunnen lokaliseren. Dan krijgt het avontuur ineens een heel andere wending en keren ze toch liever terug naar de veilige omgeving van de lodge.

Een paar dagen later keert een Nederlands gezin dat bij op de lodge heeft gegeten, diezelfde avond onverwacht terug. Hun accommodatie is een boomhut en bij thuiskomst worden ze begroet door een dreigend grommende luipaard, die zich halverwege de trap heeft genesteld. Samen met mijn gids Akani ga ik polshoogte nemen. En daar staat ze: een indrukwekkend, gevlekt dier, dat haar bovenlip optrekt en zachtjes gromt. Pas als ze overeind komt, zie ik dat het een vrouwtje is. En ze is drachtig.

Het is een moment waarop je beseft hoe klein je eigenlijk bent in de wereld van de bush. We blijven doodstil staan, geven haar ruimte en proberen haar niet verder te verstoren. Even later verdwijnt ze met een soepele sprong in de duisternis. Ze wordt in de weken daarna nog verschillende keren gezien en krijgt uiteindelijk twee welpen.

Terugkeer betekent niet dat de problemen voorbij zijn

Het nieuws over de terugkeer van de luipaard aan de Westkust is hoopgevend, maar het verhaal heeft ook een andere kant. Een luipaard heeft immers ruimte nodig. Hij jaagt op allerlei dieren, van kleine zoogdieren tot antilopen, en kan zich uitstekend aanpassen aan verschillende leefgebieden. Maar in een landschap waar natuurgebieden, landbouwgrond en dorpen elkaar afwisselen, gaat hij onvermijdelijk ook mensen tegenkomen.

Voor boeren kan een roofdier een serieus probleem zijn. Een luipaard dat schapen of ander vee aanvalt, betekent niet alleen een financiële schadepost, maar kan ook angst en onzekerheid. Daarom werken organisaties die de natuur beschermen samen met boeren en landeigenaren aan manieren om mens en dier naast elkaar te laten leven. Denk aan maatregelen om vee beter te beschermen en aan compensatieregelingen wanneer er toch schade ontstaat.

De zeven geïdentificeerde luipaarden vormen nog geen levensvatbare populatie. Het is dus te vroeg om te spreken van een definitief geslaagd natuurherstel. De komende jaren zullen moeten uitwijzen of de dieren zich hier blijvend kunnen vestigen en voortplanten. Maar dat ze er weer zijn, is al een belangrijke stap.

Een stille overwinning voor de Zuid-Afrikaanse natuur

We zijn gewend verhalen te horen over dieren die verdwijnen, leefgebieden die kleiner worden en soorten die steeds verder onder druk komen te staan. Daarom is het bijzonder om eens een ander bericht te kunnen delen: een dier dat uit zichzelf terugkeert naar een gebied waar het bijna twee eeuwen geleden verdween.

De terugkeer van de luipaard laat zien wat bescherming van natuurgebieden, verbinding tussen leefgebieden en een andere houding tegenover wilde dieren kunnen betekenen.

De luipaard heeft geen aankondiging gedaan, geen entree gemaakt en geen aandacht gevraagd. Hij is gewoon teruggekomen. Stilletjes, zoals het een echte luipaard betaamt. En ergens aan de Westkust van Zuid-Afrika loopt hij weer rond. Misschien ligt hij overdag onzichtbaar tussen de struiken, misschien rust hij hoog in een boom. Je ziet hem waarschijnlijk niet. Maar hij is er wel...